Böbrek taşları idrardaki ufak kristallerin birbirine yapışıp büyümesi ile
oluşmaktadır. İdrardaki katı ve sıvı maddelerin arasındaki dengesizlik bunda
başlıca faktördür. İdrarda taşı oluşturan belli başlı katı maddeler suda
çözünmeyen bazı mineral tuzlarıdır(örneğin kalsiyum oksalat ve kalsiyum
fosfat)
Böbrek taşları belirti vermeden önce aylar yada yıllar içinde gelişim
gösterebilir.

*BÖBREK TAŞI NASIL BİR ŞEYDİR?*

Böbrek taşları değişik boyut,şekil ve renkte olabilir.Deniz kumu zerresinden
golf topu büyüklüğüne kadar taşa rastlanabilir. Çoğunluğu düz ,pürüzsüz ve
oval şekillidir. Bazıları pürüzlüdür ve geyik boynuzu gibi dallanma
gösterir.Taşın rengi kimyasal birleşimine bağlıdır.Çoğu sarı-kahverengi,
bazıları bronz rengi ve siyahtır.
Tedavi ve korunmada başarı için taşa ait özellikleri ortaya koymak önemlidir
ve bu amaçla doktorunuz mümkün olduğunca çok şey bilmek isteyecektir.

*KİMLERDE TAŞ OLUŞUR?*

Herkeste taş oluşabilir.Bununla birlikte bazı insanlarda taş oluşumuna
doğuştan gelen ailesel yatkınlık mevcuttur.Taş genellikle 20-70 yaş
arasındaki ,ailesel yatkınlık taşıyan erkeklerde görülmektedir. Kadınlarda
da taş oluşmaktadır.Bir kez taş düşürenlerde taş gelişme riski hiç
düşürmeyenlere göre daha yüksektir.

Taş oluşumunun önemli bir sebebi yeterince su içmemektir.Özellikle sıcak
havalarda ve terlemeyle çok sıvı kaybedilen hallerde yeterince sıvı alınmaz
ise risk artar.Bazı barsak hastalıklarında,bazı metabolik hastalıklarda ve
sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu geçirenlerde risk artar. Kronik ishal
ve kusma sıvı kaybına yol açtığından taşa yatkınlık oluşturur.

Doğuştan yakınlığı olan kişilerde bazı besinler taş oluşum riskini
artırır.Ancak normal kişilerde bu besinlerin zararlı etkisi yoktur.Bununla
birlikte şişmanlığın genel oalarak riski artırdığı bilinmektedir. Yüksek
hayvansal protein içeren besinlerin de riski artırdığı düşünülmektedir.

*HER TAŞ AYNI MIDIR?*

Hayır,böbrek taşları kimyasal içeriklerine ve oluşuma neden olan faktörlere
göre farklılıklar gösterirler.

*KALSİYUM OKSALAT VE KALSİYUM FOSFAT TAŞLARI*

Bu taşlar tüm taş olgularının % 75′ini oluştururlar.Tek başlarına veya
karışım şeklinde görülebilirler.

Kalsiyum tüm vücut için önemli işlevleri olan bir mineraldir.Kemiklerin ve
dişlerin yapısını oluşturur,kas kasılması ve diğer hayati fonksiyonlarda rol
oynarlar.Süt, ve süt ürünlerinde balık,yumurta,meyve ve sebzelerde bol
miktarda bulunur.
Besinlerle alınan kalsiyumun vücudun ihtiyacı kadar olan bölüm barsaklardan
emilir.Kanda vücudun ihtiyacı olmayan kalsiyum böbreklerden atılır.Bazı
kişilerde kalsiyum idrarla atılımı aşırı düzeylere ulaşır. Ve kalsiyum
oksalat taşları oluşur.

İdrarla kalsiyum itrahını artıran bir çok sebep mevcuttur.Kalsiyum oksalat
taşı oluşturanların % 40 ‘ında aileden geçen (kalıtsal) faktörlere bağlı
olarak kalsiyum itrahı artmıştır.Bazılarında olay kullanılan ilaçlara bağlı
olarak gelişir.Paratiroid bezinin fazla çalışması da diğer bir faktördür.
Kırmızı et gibi ürünlerin fazla tüketilmesi de kalsiyum itrahını artırır.

Yeterli kalsiyum alınmaması oksalat itrahını artırdığından taş gelişimini
destekler.Yüksek doz C vitamini alınması da oksalat itrahını artırır.Sitrat
idrarda kalsiyum va oksalatın birleşerek kristal oluşturmasını engelleyen
bir maddedir.İdararda sitratın azaldığı durumlar da taş oluşur.

*ENFEKSİYON TAŞLARI*

Böbrek taşlarının % 10-15′inde idrar yolu infeksiyonu mevcuttur. Mikroplar
idrar yolundaki asitleri etkisiz kılan maddeler üreterek kendilerine
elverişli ortam oluştururlar.Bu taşlar çok büyüyebilir ve geyik boynuzu gibi
şekil oluşturabilir. Kadınlar idrar yolu infeksiyonuna daha çok
yakalandığından bu tip taşların gelişimi için daha yüksek risk
taşırlar.Tedavinin amacı taşı ortadan kaldırmak ve infeksiyonu
iyileştirmektir.Bu tip taş oluşturanlarda düzenli idrar kontrolleri
yapılarak mikropların gelişimi önlenmelidir.

*ÜRİK ASİT TAŞLARI*

Böbrek taşlarının % 10′u ürik asit içerir.Bu normal vücut metabolizması ile
üretilen bir maddedir.Kanda erir halde böbreğe taşınır ve buradan idrarla
atılır.Vücutta ürik asit itrahını artıran durumlar ürik asit taşı
oluşturabilir.Bu durumlar:doğuştan gelen sebepler,miğde barsak sistemi
bozuklukları:
Bazı ilaçların kullanımı,şişmanlık, fazla et tüketilmesi…Bu durum erkeklerde
daha çok görülür.Ürik asit yüksekliği ve eklem iltahapları ile seyreden gut
hastalığında da ürik asit taşları oluşabilir.

*SİSTİN TAŞLARI*

Sistin vücudumuzdaki dokuların yapısal temelini oluşturan proteinlerin
yapıtaşıdır. Doğuştan metabolik bozukluğu olan bazı kişilerde idrarda fazla
miktarda sistin atılır ve bu da birikerek taş oluşturur.Tüm taş çeşitleri
içinde en nadir görülen türdür.Tedavileri diğer taş çeşitlerine göre daha
zordur ve ömür boyu takip-tedavi gerektirirler.

*BELİRTİLER NELERDİR?*

Böbrek taşları çoğunlukla belirti vermez. Verdiklerinde ise genellikle ilk
önce şiddetli ağrı ortaya çıkar.Ağrı belin yan taraflarında olup kasık ve
alt batın bölgesine yayılabilir.
Ağrıyı ortaya çıkaran sebep taşın idrar yoluna girmesi ve idrar akımını
kesmesidir. Taş atılmaya çalışılırken kramp tarzında çok şiddetli ağrılar
ortaya çıkar.

Taş iç idrar yolunun alt bölümüne geldiğinde idrar yapma ile ilgili
şikayetler ortaya çıkar. Bunlar idrar yaparken yanma ,yalancı idrar hissi ve
idrar sonrası tam boşalmama hissidir.İdrar renginde koyulaşma ve kan
görülebilir.Bulantı kusma olur.Alt karın bölgeleri ağrılı ve hassastır.Olaya
infeksiyon ilave olursa ateş ve titreme ortaya çıkar.

*BÖBREK TAŞLARI BÖBREĞE ZARAR VERİR Mİ?*

Kontrol altında tutulmaz ise taş böbreğe zarar verebilir.Taşın verdiği
zararın derecesi taşın bulunduğu yere ve infeksiyon olup olmamasına göre
değişir.Bu durumu önlemek için mevcut taşın ortadan kaldırılması ve başka
taşların oluşmasının engellenmesi gerekir.

Böbrek taşı , normalde idrar yolu ile dışarı atılan bazı maddelerin
(özellikle taş riski taşıyan) idrar ortamında aşırı yoğun bir şekilde
birikmesi ve kristaller şeklinde çökmesi ile oluşur. Genellikle kalsiyum,
oksalat ve ürik asit idrarda birikir, kristalleşir ve zamanla büyür. Oluşan
taş büyük oranla yer değiştirerek ve idrar yollarından aşağı hareket ederek
kendiliğinden atılır. Kendi kendine atılamayan taşlar bulunduğu yerde
büyümeye devam eder ve çeşitli problemlere sebep olmaya başlar. En önemli
tehlikesi idrar yollarını tıkayarak daha büyük hastalıklara başlangıç
oluşturmasıdır.

Daha önce böbrek taşı düşürenler, GUT hastaları(kanda ürik asit birikimi),
aşırı ishal ve sıvı kaybı olanlar, aşırı kilolular ve ailesinde böbrek taşı
hikayesi olanlar diğer kişilere oranla daha yüksek risk grubuna
girmektedirler. Genellikle böbrek taşı oluşmasının sebepleri;

- Yetersiz sıvı alımı

- Beslenme alışkanlığı

- Genetik faktörler

- İdrar yolu infeksiyonları

- Böbreğin yapısal bozuklukları

- Sıcak iklim kuşağı

- Bazı barsak hastalıkları ve ameliyatlarıdır.

Böbrek taşları hiç belirti vermeyebileceği gibi çok şiddetli şekilde de
kendini gösterebilir. Bu genellikle taşın bulunduğu yere ve büyüklüğüne göre
değişmektedir. En tipik belirtisi ağrıdır. Bulunduğu bölgeye göre ağrı
şekillenir. Ağrının yanında , idrarda kanama, bulantı, kusma, idrar
yaparken yanma görülebilir. Taş oluşumunu engellemek için ;

- Bol sıvı alınmalı

- Asitli içecekler kesinlikle tüketilmemeli.

- Çay ve kahve tüketimi azaltılmalı.

- Bol lifli yiyecekler tercih edilmeli.

- Süt ve süt ürünleri düzenli ve aşırıya kaçmadan tüketilmeli.

- Alkol kullanılmamalı. (özellikle bira)

- Tuzdan , soğuk sudan, sakatat ve kuru bakliyattan uzak durulmalı.

- Çıplak ayakla dolaşılmamalı.

- Kalsiyum , oksalat ve ürik asitten zengin besinler aşırı
tüketilmemelidir.

*Kendi kendine düşmeyen ve vücutta hasara sebep olabilecek böbrek taşları
mutlaka tedavi edilmelidir.*